Anadolu’nun doğusunda, Ağrı’nın Doğubayazıt ilçesinde, göğe uzanan sarp kayalıkların üzerinde, geçmişten günümüze uzanan büyük bir medeniyetin tanığıdır İshak Paşa Sarayı.Her taşında bir ustanın emeği, her kapısında bir dönemin izleri, her penceresinde ise Anadolu’nun zengin kültürel mirası saklıdır. 18. yüzyılda tamamlanan bu görkemli eser, Osmanlı, Selçuklu, Fars ve Barok mimarisini yansıtan dev bir eserdir. Yapımına 1685 yılında Çolak Abdi Paşa tarafından başlanmış, 1784 yılında İshak Paşa zamanında tamamlanmıştır.İshak Paşa Sarayı’nın en önemli özelliği, dünyanın ilk merkezi ısıtma kalorifer sistemine sahip yapılarından biri olması, 99 yılda tamamlanmış dev bir külliye olması ve farklı mimari stilleri bir araya getirmesi, duvar içindeki taş ve kil borular künkler iletilen sıcak hava kanalları ve odalardaki taş ocaklar sayesinde ısınmasıdır. Bu sistem, hamamlarda kullanılan cehennemlik mantığına benzer bir yöntemle sarayın bazı bölümlerine sıcak hava yayarak dünyanın ilk merkezi ısıtma kalorifer sistemlerinden birinin izlerini taşır.İshak Paşa Sarayı’nın en dikkat çekici yönlerinden biri, bulunduğu coğrafyayla kurduğu güçlü bağdır. Ağrı Dağı’nın heybetli siluetine karşı dimdik ayakta duran saray, yüzyıllar boyunca savaşlara, depremlere ve sert iklim koşullarına rağmen varlığını korumuştur. Bu yönüyle yalnızca mimari bir şaheser değil, aynı zamanda direncin ve kararlılığın da simgesidir.
Bir zamanlar devlet yönetiminin, sanatın ve kültürün buluşma noktası olan bu saray, bugün Türkiye’nin en önemli tarihî ve turistik değerlerinden biri olarak binlerce yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırlıyor. Burayı gezen herkes, taşların arasında yalnızca tarihi değil, Anadolu insanının üretkenliğini, estetik anlayışını ve medeniyet birikimini de hissediyor.
Geçmişini koruyamayan toplumların geleceğini sağlam temeller üzerine inşa etmesi zordur . Bu nedenle İshak Paşa Sarayı gibi tarihî eserler, sadece turizm açısından değil; kültürel hafızamızın korunması açısından da büyük önem taşır. Özellikle genç nesillerin bu mirası yerinde görmesi, tarih bilincinin gelişmesine önemli katkı sağlayacaktır.
Bugün bize düşen görev; bu eşsiz mirası korumak, tanıtmak ve gelecek kuşaklara en iyi şekilde aktarmaktır. Çünkü tarih, yalnızca kitap sayfalarında değil; bazen bir sarayın sessiz avlusunda, bazen taş bir kemerin gölgesinde, bazen de geçmişten gelen bir esintinin içinde yaşamaya devam eder.İshak Paşa Sarayı, Anadolu’nun taşlara yazılmış destanlarından biridir. O destanı okumak isteyen herkes için kapıları hâlâ ardına kadar açıktır.Bu yıl eşimle bir kültür gezisi yaptık. Gördüğüm tüm güzellikleri tanıtmak benim için büyük şeref. İshak Paşa sarayı bizi çok etkilemişti en çok ta ısıtma sistemi. Yüzyıllar önce düşünülen ve şimdilerde de kullanılan kalorifer sistemi o dönem mimarisinde taşların arasında yer almış muazzam bir fikrin varlığı hepimizi derinden etkiledi.
Sarayın yapımında emeği geçenlere sonsuz saygı ve minnetle …